Pin It

Του Στέλιου Ιατρού

Που ’σουν πέρδικα καημένη, κι ήρθες το πρωί βρεμένη.
Ήμουνα πέρα στα πλάγια, στις δροσιές και στα χορτάρια,
κι έτρωγα το Μάη τριφύλλι, και τον Αύγουστο σταφύλι. 

Αυτός ο διάλογος προέρχεται από ’να δημοτικό τραγούδι—το “πέρα” τονίζεται “περά” για λόγους μέτρου—κι επηρέασε μορφολογικά την γνωστή παροιμιώδη έκφραση “Ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι (και τον Αύγουστο σταφύλι)”. Όπως συμβαίνει συχνά στα δημοτικά τραγούδια, όσο παρέμεναν προφορικά υφίσταντο παραλλαγές απ’ το στόμα του ερμηνευτή τους, και θα μπορούσε κανείς να βρει μερικές τέτοιες ακόμα, αλλά θα ήσαν καταγεγραμμένες, κι έτσι παγιωμένες πια.

Το δεύτερο ημιστίχιο  της τελευταίας γνωστής αυτής φράσης, εκείνο που έβαλα σε παρένθεση, ήταν κατοπινή προσθήκη και με τον καιρό εξέπεσε, φανέρωνε όμως ένα στάδιο της εξέλιξης της φράσης, αυτό κατά το οποίο το δημοτικό τραγούδι δάνεισε στοιχεία του στην παροιμιώδη έκφραση που αρχικώς ήταν “Ζήσε Μαύρε μου να φας τριφύλλι”.

Ο Μαύρος είναι στα δημοτικά τραγούδια εν’ άλογο είτε πολέμου είτε γεωργικών εργασιών ή άλλο ζώο τέτοιων εργασιών, λογουχάρη ένα βόδι που έσερνε τον ζυγό της άρωσης. Το μαύρο χρώμα γενικά στα δημοτικά τραγούδια συνδέεται με την ομορφιά, το θάρρος, την αρετή, κι άλλες θετικές έννοιες. “Μάνα μου θέλω την ξανθιά, θέλω τη μαυρομάτα” λέει εν’ άλλο δημοτικό, κι ας ήταν σπάνιο σε παλιότερες εποχές μια ξανθιά να είναι καί μαυρομάτα· όχι σήμερα, βέβαια, που οι βαφές και τ’ αμφιλεγόμενο γούστο οδηγούν σε παράταιρους συνδιασμούς.

Ο Μαύρος, επομένως, ειν’ ένα ζώο που υπηρετεί ένα ιδιοκτήτη, κι αυτός ο ιδιοκτήτης είτε το παροτρύνει, είτε μάλλον του εύχεται να ζήσει μέχρι την εποχή του έτους που φυτρώνει το τριφύλλι, μέχρι δηλαδή την εποχή μιας προσδοκώμενης ή υπεσχημένης ευμάρειας, ευφορίας, πληθώρας αγαθών.

Και πότε ειν’ αυτή η εποχή; Μας το λέει το άλλο δημοτικό, με την πέρδικα: τον Μάη.

Όμως αυτός ο Μάης ειν’ ένα σύμβολο, όπως κι η πέρδικα δεν είναι το πουλί αλλά μια στρουμπουλούλα, νεαρή κι όμορφη κοπελιά. Ο Μάης συμβολίζει ένα χρονικό σημείο του μέλλοντος—όχι του παρόντος—στο οποίο θα πραγματωθούν οι προσδοκίες ή οι υποσχέσεις. Η περιοδικότητα όμως του Μάη, το γεγονός δηλαδή πως κάθε χρόνο έρχεται ο συγκεκριμένος μήνας, υπενθυμίζει στον ακροατή της φράσης πως οι προσδοκίες για ευμάρεια υλοποιούνται πάντοτε μετά από μια περίοδο ισχνών αγελάδων, όπως, ας πούμε, ο χειμώνας.

Η φράση, όπως κι οι γεωργικές εργασίες, κινείται πάνω στο μοτίβο της κυκλικότητας των περιόδων, των διαδοχικών φάσεων της κοινής εμπειρίας, της αντίληψης δηλαδή που υπάρχει στις παραδοσιακές κοινωνίες πως τη μία φάση της ιστορίας την διαδέχεται μονοδρομικά και με επαναληπτική βεβαιότητα μια άλλη, και πως μετά από μιαν ύφεση αναμένουμε ευλόγως την ανάκαμψη.

Τέτοιες φράσεις γενικού κύρους λειτουργούν ως ενθαρρυντικές υπενθυμίσεις, ως memento, ανάμεσα σ’ εκείνες τις ομάδες του πληθυσμού που η κοινωνική τους θέση τούς επιβάλλει να ζουν με την ελπίδα και ν’ αντέχουν την σκληρή καθημερινότητα προσδοκώντας την ανατροπή της σε μια μελλοντική στιγμή, καθώς ειν’ οι ίδιες που υφίστανται τις αδικίες των δυνατών—ο όρος “δυνατός” έχει ήδη αυτό το σημασιολογικό περιεχόμενο τουλάχιστον απ’ τα μεσαιωνικά, βυζαντινά χρόνια—ενώ οι τελευταίοι δεν έχουν να ελπίζουν την ανατροπή της πραγματικότητάς τους, γιατί το μέλλον τους δεν το αφήνουν στην ελπίδα, αλλά το καθορίζουν οι ίδιοι με τις πρωτοβουλίες τους που τις υλοποιούν μ’ ενέργειες συχνά εις βάρος των αδυνάτων.

Και κάπως έτσι συμπλέκονται την Πρωτομαγιά τόσο η άνοιξη με τα τριφύλλια της όσο κι οι κοινωνικοί αγώνες: για τους δυνατούς ο Μάης της ευμάρειας με το τριφύλλι είναι κάθε μέρα. Food for thought.

Related Articles

Πυρκαγιά στην Ιεράπετρα Κρήτης Πυρκαγιά στην Ιεράπετρα Κρήτης
Πυρκαγιά ξέσπασε σε χαμηλή βλάστηση στην Ιεράπετρα Κρήτης, στην περιοχή Κούπα.Οι φλόγες καίνε κυρίως ξερά χόρτα και παρά τους μέτριους ανέμους που πνέουν στην περιοχή δεν υπάρχει κίνδυνος για...
Στο λιμάνι της Βαλέτας έφτασε το Aquarius με 141 μετανάστες Στο λιμάνι της Βαλέτας έφτασε το Aquarius με 141 μετανάστες
Στο λιμάνι της Βαλέτας έφτασε το πλοίο Aquarius που μεταφέρει 141 πρόσφυγες και μετανάστες, ανάμεσά τους δεκάδες παιδιά.Μετά από πενθήμερη διελκυστίνδα ανάμεσα σε χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης...
Γερμανία: «Βουνό» τα προβλήματα στην εσωτερική πολιτική Γερμανία: «Βουνό» τα προβλήματα στην εσωτερική πολιτική
Στις κόλπους της γερμανικής κυβέρνησης επικρατεί η συνήθης ραστώνη των διακοπών. Αλλά μόνο φαινομενικά. Διότι η καγκελάριος βρίσκεται ενώπιον μεγάλων προβλημάτων στο εσωτερικό, με τα οποία θα πρέπει...
Απρέπεια δημοσιογράφου προς τον Άγγελο Μητρετώδη (VIDEO) Απρέπεια δημοσιογράφου προς τον Άγγελο Μητρετώδη (VIDEO)
Είναι ο «αστεροπουλαδάτος» ανθυπολοχαγός μηχανικού Μητρετώδης Άγγελος και έχει περάσει 167 ημέρες υπό κράτηση στην Τουρκία.Εκ των πραγμάτων, θεωρείται το μεγαλύτερο «κομάντο» των Ενόπλων Δυνάμεων...
Τσίπρας: Η δύναμη της πίστης κινητήρια δύναμη για τις δυσκολίες Τσίπρας: Η δύναμη της πίστης κινητήρια δύναμη για τις δυσκολίες
Στον αγώνα της κυβέρνησης για την οικοδόμηση μιας πιο δίκαιης κοινωνίας αναφέρθηκε ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας στο μήνυμά του για τον εορτασμό του Δεκαπενταύγουστου.«Δεκαπενταύγουστος, το μικρό...
Μητσοτάκης: Η απελευθέρωση των στρατιωτικών να αποτελέσει την απαρχή και άλλων θετικών εξελίξεων για την πατρίδα μας Μητσοτάκης: Η απελευθέρωση των στρατιωτικών να αποτελέσει την απαρχή και άλλων θετικών εξελίξεων για την πατρίδα μας
«Εύχομαι η απελευθέρωση των στρατιωτικών μας, αυτό το χαρμόσυνο νέο να αποτελέσει την απαρχή και άλλων θετικών εξελίξεων για την πατρίδα μας» τόνισε ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Κυριάκος...
Ανοδικά κινείται η τουρκική λίρα Ανοδικά κινείται η τουρκική λίρα
Ανοδικά έναντι του αμερικανικού δολαρίου για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα κινείται η τουρκική λίρα, πέφτοντας κάτω από τις 6 λίρες ανά δολάριο.Ειδικότερα, η ισοτιμία διαμορφωνόταν σε 5,99 τουρκικές...
Πως θα πληρωθούν οι νέες συντάξεις Πως θα πληρωθούν οι νέες συντάξεις
Προθεσμία έως το τέλος του χρόνου έχουν οι υπηρεσίες του ΕΦΚΑ και του ΕΤΕΑΕΠ να εκδώσουν το σύνολο των εκκρεμών αιτήσεων για κύριες συντάξεις καθώς και για εφάπαξ.Στις 20 Αυγούστου κλείνει η...
ITAR TASS: Τέλη Σεπτεμβρίου φεύγει από τη Μόσχα ο Έλληνας πρέσβης ITAR TASS: Τέλη Σεπτεμβρίου φεύγει από τη Μόσχα ο Έλληνας πρέσβης
Το φθινόπωρο, πιθανότατα στα τέλη Σεπτεμβρίου, θα αποχωρήσει από τη Μόσχα ο Έλληνας πρέσβης στη Ρωσία Ανδρέας Φρυγανάς αναφέρει το ρωσικό πρακτορείο ΙTAR TASS, επικαλούμενο ελληνική διπλωματική πηγή.&...
Πατέρας σκότωσε τον γιο του στην Αγία Βαρβάρα Πατέρας σκότωσε τον γιο του στην Αγία Βαρβάρα
Οικογενειακή τραγωδία στην Αγία Βαρβάρα. Πατέρας σκότωσε το γιο του, μπροστά στα μάτια της μάνας και άλλων συγγενών, κατά την διάρκεια επεισοδίου για οικογενειακές διαφορές, την Τρίτη το απόγευμα....

Tags: