Pin It

|Της Ελένης Κριτσιδήμα|

«Ένα τσιγάρο ζήτησα, δε ζήτησα παρέα». Στον στίχο του Παντελή Θαλασσινού συμπυκνώνονται σκέψεις, επιθυμίες, αισθήσεις που μόνο οι καπνίζοντες γνωρίζουμε κι έχουμε βιώσει. Ένα τσιγάρο, μόνο. Ένα τσιγάρο, για να σκεφτώ. Ένα, για να κλάψω. Ένα στη χαρά κι ένα με την κουβέντα. Αυτό το «ένα» συνοδεύει αποφάσεις, στιγμές, αναμνήσεις.

Εξάρτηση, λένε. Απόλαυση, απαντώ. Σου υποδεικνύουν τη βλαβερότητά του. Ανταπαντώ με τη νόμιμη διακίνησή του και την ελευθερία της επιλογής μου. Άλλωστε, εκατοντάδες άνθρωποι -καθημερινά- θέτουν τους εαυτούς σε κίνδυνο με τη διατροφή τους. Άλλοι τόσοι εργάζονται σε ανθυγιεινές και άκρως βλαβερές συνθήκες εργασίας.

Κι όμως…  Η Πολιτεία τα έβαλε με το τσιγάρο! Όπως κι εσύ, Κυριάκο. Δεν δείχνεις να ενδιαφέρεσαι για τους δείκτες παχυσαρκίας στις παιδικές ηλικίες, για τα εκτεθειμένα τοξικά απόβλητα των νοσοκομείων, για τους καθαριστές και τους εργαζόμενους σε ΧΥΤΑ.  Φυσικά, (και) το κάπνισμα βλάπτει την υγεία. Από τη στιγμή όμως που η κατανάλωση καπνού είναι μια νόμιμη ενέργεια, ως νομοθέτες οφείλετε να μεριμνήσετε και να μου υποδείξετε το χώρο τέλεσής της.

Ο υφιστάμενος, αντικαπνιστικός νόμος έχει μια φασιστική χροιά. Κυριάκο, μη βιαστείς να θεωρήσεις πως σου επιτίθεμαι. Αντιθέτως, είσαι ο μόνος που έχεις αποδείξει πως μπορείς να αφουγκραστείς την κοινωνία. Είμαι σίγουρη, πως θα κατανοήσεις κι εμάς, τους καπνιστές. Ο υπάρχων νόμος μας στερεί την ελευθερία· Όπως συνέβαινε στη Χούντα με τη διατύπωση της γνώμης. Είχες το δικαίωμα να εκφραστείς, αν όμως το έκανες οι επιπτώσεις ήταν βαριές. Έτσι και τώρα, μπορούμε να καπνίσουμε αλλά αν το κάνουμε, τα πρόστιμα «τσούζουν».

Σε παρακαλώ, μην ξανά αναφερθείς στον παππού σου, ο οποίος πέθανε από καρκίνο στους πνεύμονες. Ακούγεται αστείο. Ο δικός μου ήταν τσαγκάρης  και νόσησε (εξαιτίας των αναθυμιάσεων) από καρκίνο στον λάρυγγα. Αρκεί αυτό ή έχει την απαιτούμενη βαρύτητα για να απαγορευθεί η υποδηματοποιία, στην Ελλάδα; Αλλοίμονό μας, αν θεσπίζονται οι νόμοι από βιώματα και μνήμες του καθενός. Εκατοντάδες ανθρώπων πεθαίνουν καθημερινά λόγω της επάρατης νόσου, κι ουδέποτε γεύτηκαν το τσιγάρο.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου (ACS), το 20% των θανάτων, από καρκίνο στον πνεύμονα, καταγράφεται σε  ανθρώπους, οι οποίοι ουδέποτε κάπνισαν, ούτε χρησιμοποίησαν με οποιονδήποτε τρόπο προϊόντα καπνού. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ρύπανση είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της υγείας και υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο πεθαίνουν 7 εκατομμύρια άνθρωποι εξαιτίας της ρύπανσης του ατμοσφαιρικού αέρα (π.χ. από καυσαέρια) αλλά και του αέρα μέσα σε κλειστούς χώρους (π.χ. από ξυλόσομπες). Τα μικροσκοπικά, αιωρούμενα σωματίδια στον μολυσμένο αέρα – υπογραμμίζει ο ΠΟΥ-  οφείλονται για πολλά νοσήματα και ο καρκίνος του πνεύμονα είναι ένα από αυτά.

Πολλοί ειδικοί, εξάλλου, πιστεύουν ότι η παρατεταμένη έκθεση στον μολυσμένο αέρα είναι εξίσου επικίνδυνη με το παθητικό κάπνισμα για την πρόκληση καρκίνου.

Μελέτες  έχουν δείξει πως σε όσους ζουν σε αστικά κέντρα με υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης καταγράφονται 10-40% περισσότεροι θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα, απ’ ότι στις αγροτικές περιοχές.

Έρευνες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα πως η ανάπτυξη του καρκίνου του πνεύμονα φαίνεται ότι έχει και γενετική συνιστώσα. Είναι πιθανότερος σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό της νόσου, ανεξάρτητα από το αν κάπνιζαν ή είχαν επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνα. Στην πραγματικότητα, τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του πνεύμονα, έχουν διπλάσιες πιθανότητες να τον εκδηλώσουν και τα ίδια.

Τα παραπάνω, νομίζω, αρκούν για να καταρριφθεί το επιχείρημα σου, Κυριάκο. Ας επανέλθουμε όμως τώρα στο νόμο. Όπως σωστά έχεις επισημάνει, πρόκειται για ένα νόμο  που ουδέποτε εφαρμόσθηκε, παρά μόνο τον πρώτο καιρό από την ψήφισή του, κι αυτό – κατά την ταπεινή άποψή μου- για να συγκεντρώνονται χρήματα στα κρατικά ταμεία, τα πρώτα χρόνια των μνημονίων. Αργότερα, όταν ήλθε η πραγματική ανάπτυξη ουδείς ενδιαφερόταν αν οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων επέτρεπαν το κάπνισμα στους χώρους εστίασης.  Και, να τώρα ξανά… που η σημερινή κυβέρνηση αναζητά μανιωδώς χρήματα για να αντέξει μέχρι τον Οκτώβριο 2019, βρεθήκαμε να ξανασυζητούμε για το νόμο που απαγορεύει το κάπνισμα.  Έναν νόμο τον οποίο το υπουργείο Οικονομικών -υποθέτω- εύχεται να μη σεβαστούμε, για ευνόητους λόγους.

Οι Έλληνες καπνιστές ανερχόμαστε σε 3,8 εκατομμύρια και είμαι βέβαιη πως οι Τσίπρας, Ξάνθος, Τσακαλώτος και Χουλιαράκης το γνωρίζουν αυτό κι εύχονται να παρασπονδήσουμε. Δεν περιμένω κάτι άλλο, από αυτούς. Κατσαπλιάδες ήταν πάντα. Με τη λογική του «ο,τι αρπάξουμε, απ’ όποιον πάρουμε» πορεύτηκαν 4,5 χρόνια στην εξουσία.

Εσύ όμως δεν είσαι σαν αυτούς. Ούτε και τα στελέχη σου. Αφιέρωσε χρόνο στις περιοδείες σου και ρώτα τους καπνιστές αλλά κυρίως τους μαγαζάτορες τη γνώμη τους για την εφαρμογή του νόμου. Κάνε μια βόλτα στο Αίγιο, στη Χαλκίδα, ακόμα και στους δρόμους της Αθήνας. Οι ιδιοκτήτες θα σου πουν πως η τήρησή του είχε άμεση επίπτωση στους τζίρους. Καφέ και εστιατόρια άδεια όλες τις ώρες τις μέρας, καθώς ο νόμος απαγορεύει το κάπνισμα  σε χώρους εσωτερικούς και στην πρόσφατη εγκύκλιο διευκρινίζεται ότι  «εσωτερικός χώρος» νοείται και το αίθριο ή ο χώρος με συρόμενη ή αποσπώμενη οροφή, όπως και κάθε χώρος, με σκέπαστρο και ταυτόχρονα κλεισμένος με οποιονδήποτε τρόπο περιμετρικά. Οι άνθρωποι δεν έπαψαν να καπνίζουν, αλλά έπαψαν να πηγαίνουν στις καφετέριες και τα ταβερνάκια. Προτιμούν την ελευθερία του σπιτιού τους.

Τιμώ κι ασπάζομαι τη θέση που παίρνεις κατά του καπνίσματος και την πρόθεσή να εναρμονιστεί η Ελλάδα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Αντιλαμβάνομαι, γιατί δεν τολμάς να μιλήσεις για πιο δραστικά μέτρα (όπως αυτά που εφαρμόζονται στη Φινλανδία). Η καθολική απαγόρευση θα ήταν πλήγμα στην οικονομία. Αλλά, ένας εκβιαστικός νόμος βασισμένος στην επιβολή προστίμων δεν μας ωθεί να το κόψουμε. Τουναντίον, οδηγεί τις επιχειρήσεις εστίασης πιο κοντά στο κλείσιμο.

Δε θα σταθώ, παρά μόνο επιγραμματικά, στην άποψη που τείνει να εδραιωθεί τον τελευταίο καιρό, πως οι καπνίζοντες δεν σεβόμαστε τους μη. Είναι κατάφορα άδικη, καθώς  ουδείς  πάει σ’ ένα κατάστημα κι ανάβει τσιγάρο με το «έτσι γουστάρω». Το κάνει με την ελευθερία που του δίνει ο ιδιοκτήτης. Ρωτάει αν επιτρέπεται. Κι αυτό από μόνο του δείχνει σεβασμό. 

Πρόκειται για τον ίδιο σεβασμό, που φαίνεται πως η Πολιτεία δεν τρέφει για τους καπνιστές. Οι πολιτικοί επικαλούνται πως πρόκειται για μέτρο που θα λειτουργήσει υπέρ της διακοπής καπνίσματος … αλλά αν έτσι είναι, αν αυτή είναι η πρόθεσή , γιατί δεν απαγορεύεται σε ηλικίες κάτω των  18 (όπως συμβαίνει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες). Έτσι, θα μειώνονταν οι ενήλικες καπνιστές σε βάθος χρόνου. Κι όμως όχι, στην Ελλάδα, δεν επιτρέπετε την πώληση ειδών καπνού σε άτομα κάτω των 18, δίνοντας τους έτσι το έννομο περιθώριο να καπνίσουν, αν το επιθυμούν.

Δεν ζητώ να ανακαλύψετε την πυρίτιδα. Μόνο να αποφασίσετε, αν πρώτον σέβεστε το δικαίωμα των καπνιστών και έπειτα αν θέλετε πραγματικά να εφαρμοσθεί ένας νόμος υπέρ της υγείας. Και θέτω αυτόν τον προβληματισμό,  ακούγοντας συχνά πως είμαστε η μόνη ευρωπαϊκή χώρα, «που δεν μπορεί να εφαρμόσει ένα σοβαρό αντικαπνιστικό νόμο». Επιχειρηματολογείτε λέγοντας πως δεν υπήρξε πολιτική βούληση και δεύτερον επειδή δεν συγκροτήθηκε ποτέ αποτελεσματικός ελεγκτικός μηχανισμός.

Ωστόσο, αυτά είναι περίτρανα ψέματα! Αφενός, δεν θεσπίστηκε σοβαρός νόμος κι αφετέρου οι επιχειρηματίες τον αγνόησαν, εκμεταλλευόμενοι την έλλειψη ελεγκτών ,για να φυτοζωήσουν μέσα στην κρίση κι όχι για να τον καταπατήσουν. Οι ίδιοι οι καπνιστές επιλέγαμε τους χώρους που οι ιδιοκτήτες τους το επέτρεπαν… και το παραδέχομαι, χαιρόμασταν που υπήρχε πληθώρα επιλογών.

Δεν ζητώ κι ούτε συμφωνώ να επιτρέπεται το κάπνισμα οπουδήποτε, παρά μόνο σε ορισμένους χώρους ψυχαγωγίας. Άλλωστε, πρόκειται για μοντέλο εφαρμοσμένο στις περισσότερες χώρες. Στην Κοπεγχάγη (η Δανία είναι μία από τις χώρες που έχει επιδείξει απόλυτη αυστηρότητα με την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου) υπάρχουν μπαρ όπου  επιτρέπεται το κάπνισμα, αρκεί οι ιδιοκτήτες να έχουν διαμορφώσει ένα χώρο μικρότερο των 40 τετραγωνικών μέτρων αποκλειστικά για όσους καπνίζουν. 

Σύμφωνα με τη Guardian, στη Νέα Υόρκη, όπου το κάπνισμα απαγορεύεται στην πλειονότητα των δημόσιων χώρων, υπάρχουν μπαρ - εστιατόρια στα οποία μπορεί κανείς να ανάψει το τσιγάρο του. Προϋπόθεση είναι το κατάστημα να έχει ανοίξει πριν το τέλος του 2001, το 60% τουλάχιστον των εσόδων του να προέρχεται από το αλκοόλ και να έχει λάβει πιστοποίηση από το Υπουργείο Υγείας.

Εδώ στην Ευρώπη, υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα. Στο Άμστερναμ ,πέρα από τα γνωστά coffee shops, σε ορισμένα μαγαζιά υπάρχουν ειδικά διαμορφωμένοι, μικροί και απομακρυσμένοι χώροι για να μπορεί να πηγαίνει κάποιος όταν θέλει να καπνίσει κανονικό τσιγάρο. Στην Πράγα, οι ιδιοκτήτες έχουν το δικαίωμα να χαρακτηρίσουν τον χώρο τους ως καπνιστικό ή μη.  Στο Βέλγιο, επιτρέπεται το κάπνισμα σε χώρους των εστιατορίων, όπου όμως δεν σερβίρεται φαγητό. Επίσης, δίνεται η δυνατότητα πρόβλεψης χώρου καπνίσματος σε χώρους εργασίας. Στη γειτονική μας Κύπρο,  προβλέπεται η ύπαρξη ξεχωριστών χώρων για καπνιστές σε χώρους διασκέδασης. Στην Αυστρία, πρόσφατα, καταργήθηκε ο νόμος που απαγόρευε το κάπνισμα σε όλους τους χώρους εστίασης, καθώς το ποσοστό του πληθυσμού που καπνίζει σε καθημερινή βάση παρέμεινε  σταθερό, παρά τη ρητή απαγόρευση. Μετά την 1η Μαΐου 2018, όλες οι επιχειρήσεις εστίασης στην Αυστρία, με χώρους μέχρι 50 τετραγωνικά μέτρα, έχουν ελεύθερη επιλογή να λειτουργούν ως κατάστημα για καπνιστές ή μη καπνιστές. Επιχειρήσεις με χώρους μεγαλύτερους των 50 τετραγωνικών μέτρων, που επιθυμούν να έχουν μικτή λειτουργία, για καπνιστές και μη καπνιστές, πρέπει να έχουν διαμορφώσει και να διαθέτουν ξεχωριστούς χώρους για καπνιστές και μη καπνιστές, ίδιων διαστάσεων, σε διαφορετική περίπτωση είναι επιβεβλημένη αυτόματα η απαγόρευση του καπνίσματος και το κατάστημα λειτουργεί αποκλειστικά ως μη καπνιστών.

Επομένως, είναι θέμα προσαρμογής, ενημέρωσης και αντιμετώπισης του ζητήματος με λογική και αποφασιστικότητα.

Η ανάγκη προστασίας των μη καπνιστών είναι τελείως αδιαμφισβήτητη, όμως επαναλαμβάνω πως επί τάπητος πρέπει να τεθεί και ο σεβασμός προς εμάς, τους καπνιστές. Κάλλιστα, μπορούμε να εγκαταλείψουμε έναν χώρο όπου απαγορεύεται το κάπνισμα, δικαιούμαστε όμως κι έναν χώρο όπου νόμιμα θα μπορούμε να καπνίσουμε .

Επιπρόσθετα, θα ήθελα να σου καταδείξω πως στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες απαγορεύεται το κάπνισμα στις παιδικές χαρές, παρόλο που είναι ανοιχτοί χώροι, ενώ – εδώ-  δεν υπάρχει αντίστοιχο μέτρο…  κι αυτό μαρτυρά πόσο διαφορετικά προσεγγίζουμε το λόγο ύπαρξης του νόμου.

Άλλωστε, η Κομισιόν, στις οδηγίες της, αναφέρεται σε μέτρα καταπολέμησης του καπνίσματος και μείωση πρόσληψης.  Κι αυτό είναι κάτι τ’ οποίο κατάλαβε ο Μακρόν (Κυριάκο αντίγραψέ τον!), ο οποίος δεσμεύτηκε προεκλογικά για τη μείωση των καπνιστών κι όχι την απαγόρευση του καπνίσματος.

Σύμφωνα, με τα στοιχεία του γαλλικού υπουργείου Υγείας, στη χώρα του φωτός οι καπνιστές έχουν μειωθεί κατά ένα εκατομμύριο, σε σχέση με την περίοδο 2016 -2017.  Υπήρξε επίσης σημαντική μείωση του καπνίσματος μεταξύ των εφήβων και των ατόμων με χαμηλά εισοδήματα. Η μελέτη επεσήμανε ως αιτία για την μεγάλη μείωση, την εφαρμογή των μέτρων κατά του καπνίσματος που εισήχθησαν στη Γαλλία.  Πρόκειται για μέτρα, όπως οι ουδέτερες συσκευασίες, οι αποζημιώσεις σε άτομα που χρησιμοποιούν υποκατάστατα καπνού, η υψηλότερη τιμολόγηση τσιγάρων και εκστρατείες όπως ο εθνικός μήνας χωρίς τσιγάρο.

Η μη εφαρμογή ενός νόμου, δέκα χρόνια μετά την ψήφισή του από τη βουλή, είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα. Επεκτείνει και  ενισχύει την διάχυτη αίσθηση ότι οι νόμοι δεν είναι για να τηρούνται και υπονομεύει το κύρος του κράτους και των θεσμών του. Τι γίνεται, όμως, όταν ο ίδιος ο νόμος είναι προχειροσχεδιασμένος και σε καμία περίπτωση δεν υπηρετεί τον σκοπό του;

Από εσένα Κυριάκο, έχω απαιτήσεις. Θα αναλάβεις τα ηνία της διακυβέρνησης και θα κληθείς να ξαναβάλεις τη χώρα σε τροχιά εκσυγχρονισμού. Επιβάλλεται, να ζυγίσεις παράγοντες και συνθήκες, έτσι ώστε να χτίσεις ένα Κράτος που θα δίνει δικαιώματα και δε θα τα στερεί. Ένα κράτος, που οι πολίτες του θα σέβονται τους νόμους και δε θα τους φοβούνται, ούτε θα τους παραβιάζουν.

Η εφαρμογή του αντικαπνιστικού αποτελεί ένα ακόμη στοίχημα. Ένα δικό σου στοίχημα. Να πάρουμε τα καλύτερα στοιχεία, τα οποία εφαρμόζονται με επιτυχία σε άλλες χώρες και να τα προσαρμόσουμε στα δικά μας δεδομένα, στο όνομα της δημόσιας υγείας. Δεν είναι εύκολο, αλλά ας ελπίσουμε ότι έχεις την πρόθεση να τα καταφέρουμε!

Tags: