Γιατί αλλάζει διεθνές όνομα η Τουρκία;

Γράφει ο Στέλιος Ιατρού.

Διότι πρόκειται για μια δημόσια χειρονομία συμβολικού χαρακτήρα εκ μέρους του Ερντογάν που αποκτά ισχύ ιδρυτικής πράξης για τη χώρα του ερντογανικού μετακεμαλισμού. Έχω ξαναπεί πως όταν εκλείπουν τα πράγματα ακμάζουν τα σύμβολα.

Ο Ερντογάν γνωρίζει πώς σκέφτεται ο λαός του, κι αυτός ο λαός ανήκει σε μιαν άλλη παράδοση, την παράδοση της Γραφής.

Κάποτε κι εμείς γνωρίζαμε πως όποιος ονομάζει τα πράγματα αποκτά εξουσία επ’ αυτών — πβλ. την εξουσία που παρέδωσε ο Θεός στον Αδάμ: «καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἔτι ἐκ τῆς γῆς πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ καὶ πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἤγαγεν αὐτὰ πρὸς τὸν Ἀδάμ, ἰδεῖν τί καλέσει αὐτά. καὶ πᾶν ὃ ἐὰν ἐκάλεσεν αὐτὸ Ἀδὰμ ψυχὴν ζῶσαν, τοῦτο ὄνομα αὐτῷ.» (Γένεσις 2,19)

Επειδή δεν μπορεί να μετονομάσει, ακόμα, την χώρα του σε κάτι άλλο πέρα από Τουρκία, όνομα που είναι κληροδότημα του Κεμάλ, τον οποίον επιχειρεί να υπερβεί διαλεκτικά σε κατορθώματα, εκκινεί αξιώνοντας απ’ τους ξένους, τους εχθρούς της χώρας του κατά το προσφιλές αντιδυτικό του αφήγημα, να υποταγούν στο αίτημά του και να μην την αποκαλούν κατά πώς εκείνοι θέλουν, μα κατά πώς εκείνος έχει την εξουσία να επιλέξει.

Πρέπει να κατανοήσουμε πως η κατάκτηση είναι εμπεδωμένο συστατικό της συλλογικής φαντασιακής αναπαράστασης της τουρκικής ιστορίας. Μα και πρακτικά, η ακμή των Οθωμανών εξαντλήθηκε με το τέλος των κατακτητικών τους πολέμων.

Ο Ερντογάν έχει αποδυθεί τα τελευταία χρόνια σε μικρές εκστρατείες προβολής και αποτύπωσης πολεμικής ισχύος σε μακρινούς τόπους, και τώρα, απέναντι στους Δυτικούς, που δεν μπορεί ακόμα να τους αντιπαρατεθεί πολεμικά, εκστρατεύει στον κόσμο των ονομάτων των πραγμάτων και των νοερών αναπαραστάσεων της πραγματικότητας.

Πρόκειται, ασφαλώς, και για μια πράξη αντίστασης κόντρα στη Δύση, ιδρυτικού περιεχομένου όπως είπα, ανάλογου στο συμβολικό επίπεδο με την αντίσταση του Μουσταφά Κεμάλ απέναντι στους τότε κατακτητές Δυτικούς της Αντάντ που είχαν διαμοιράσει αναμεταξύ τους τα εδάφη της Αυτοκρατορίας.

Άλλη ιδρυτική χειρονομία το τελευταίο διάστημα ήταν η μετατροπή σε τζαμί της Αγίας Σοφίας. Καθώς έχω εξηγήσει σε επίκαιρη τότε αρθρογραφία (κλικ εδώ), κανένας τόπος διεθνούς ιερής ακτινοβολίας για την Ούμμα δεν βρίσκεται στην Τουρκία, όλα τα μεγάλα ιστορικά τεμένη βρίσκονται αλλού, όμως εντός της χώρας βρίσκεται η Βασιλίς Πόλις με το ονομαστό τέμενος της Αγίας Σοφίας, που είναι κι αυτό κάτι.

Προσωπικά, έχω γράψει πως φιλοδοξία του Ερντογάν είναι η Τουρκική Εθνοσυνέλευση να τον ανακηρύξει Χαλίφη, όπως είχε πράξει στις 18 Νοεμβρίου του 1922 αναδεικνύοντας τελευταίο Χαλίφη τον Αμπντουλμετζίτ Β’, γιο του Σουλτάνου Αμπντουλαζίζ (1861-1976), και τέταρτο ξάδερφο του τελευταίου Οθωμανού Σουλτάνου Μεχμέτ ΣΤ΄ (1918-1922).

Οπότε ναι, γελάσαμε με τις γαλοπούλες, που είναι άλλωστε μέρος του επίσημου αφηγήματος για την αλλαγή του ονόματος, όμως πίσω απ’ τα φτερά και τα πούπουλα αυτού του πουλιού που σε κάθε γλώσσα έχει όνομα κι από άλλη χώρα — λ.χ. εμείς το λέμε «διάνο»απ’ τον «Ινδιάνο» — κρύβεται μια πρόθεση που επιλέγει να δίνει εκείνη τα ονόματα στα πράγματα, προκειμένου έτσι να διατρανώσει στη Δύση πως διαθέτει την εξουσία να το κάνει, κι αυτό τελικά για το εσωτερικό ακροατήριο, που πίνει τσάι επειδή δεν έχει ψωμί να φάει.