Ουαλπυργεία Νυξ, 1976

Γράφει ο Κοσμάς Θεοδωρίδης.

Στις 4 περίπου χιλιετίες που γράφονται συνεχώς τα Ελληνικά, λίγες είναι οι ημερομηνίες που πραγματικά ξεχωρίζουν ως σημεία στρέψεως της Ιστορίας τους. Τα περισσότερα συνδέονται με πολεμικά γεγονότα, νίκες ή ήττες που επέφεραν επέκταση ή συρρίκνωση του ελληνόφωνου κόσμου.   Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε συνήθως μετά από λίγο καιρό, καθώς εντοπίζουμε επιγραφές ή έγγραφα γραμμένα σε Ελληνικά στις περιόδους επεκτάσεως ή καθώς βλέπουμε να μειώνονται και να εξαφανίζονται στις περιόδους συρρικνώσεως.

Έτσι μπορούμε να εντοπίσουμε τις περιόδους επεκτάσεως των Μυκηναίων προγόνων μας, τις διάφορες αποικιστικές επεκτάσεις των Ελληνικών πόλεων της αρχαϊκής και κλασικής εποχής και βέβαια την αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου και την ευρεία επέκταση της Αλεξανδρινής κοινής, η οποία απετέλεσε παγκόσμια γλώσσα και της οποίας απόγονοι είμαστε όλοι. Αντιστοίχως, μπορούμε να χαρτογραφήσουμε χονδρικά την σταδιακή αντικατάσταση ή εκρίζωση από τις παλιές εστίες μετά από πολεμικές ήττες ελληνοφώνων ηγεμόνων ή κρατών, επεκτάσεις επιρροής μη ελληνόφωνων δογμάτων και θρησκειών, σφαγές, την διαβόητη Ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, την κατοχή της Β. Κύπρου κοκ για να αναφέρω μόνο μερικά οικεία παραδείγματα που οδηγούν στη ριζική μείωση, αντικατάσταση ή και εξαφάνιση της γλώσσας από μικρές ή μεγάλες γεωγραφικές περιοχές ή κοιτίδες της. 

Μια ενδιαφέρουσα παραλλαγή σε αυτό το θέμα, είναι η αντικατάσταση της Αλεξανδρινής ως κρατικής γλώσσας στην Ελλάδα το 1976. Η Αλεξανδρινή, όπως όλα τα ζωντανά και αναπαραγόμενα στο χρόνο οργανώματα είχε βεβαίως διάφορες μορφές, αλλά μιλάμε για μικρές σχετικώς παραλλαγές στην ίδια γλώσσα ως τη μορφή που ονομαζόταν «απλή καθαρεύουσα», μια παραλλαγή της εκκλησιαστικής που απετέλεσε γλώσσα του κρατικού μηχανισμού ως την 30η Απριλίου 1976. Έχει πολύ ενδιαφέρον το πώς κλιμακώθηκε αυτή η διαδικασία, οι ορολογίες και τα ιδεολογήματα με κορυφαία τη μανιχαϊστική παρουσίαση της «μάχης» καθαρεύουσας-δημοτικής σε όρους καλού-κακού, καθώς και οι στρατηγικές και οι τακτικές που χρησιμοποιήθηκαν μέχρι αυτή την κατακλυσμιαία γλωσσική αλλαγή. 

Γεγονός πάντως είναι ένα: από τις 30 Απριλίου του 1976, ο νόμος 309 άλλαξε την Ιστορία της Ελληνικής γλώσσας επιβάλλοντας νέα κρατική γλώσσα που τότε την έλεγαν δημοτική και σήμερα αναφέρεται με το ορθότερο Κοινή ή Κρατική Νέα Ελληνική (ΚΝΕ). Όπως συνέβη και σε όλες τις άλλες ιστορίες γλωσσικής αλλαγής, η επιβολή από το Κράτος άφησε απέξω μικρούς θύλακες όπου η Αλεξανδρινή συνεχίζει, αυτά που στην Βιολογία θα λέγαμε καταφύγια ή refugia. 

Συνήθως αναφέρεται η Μεταπολίτευση ως το πολιτικό γεγονός που οδήγησε στα διάφορα cancel culture -ακυρώστε τον πολιτισμό- νεωτερικά φαινόμενα που βιώνουμε ως σήμερα, όπως την διαφοροποίηση  των παραδοσιακών συναλλακτικών ηθών, της σημασίας της ελεύθερης οικονομίας, του κρατικού παρεμβατισμού, της αντιλήψεως του Γένους, της πατρίδος και της οικογένειας ή την μετάθεση της αυτοαντίληψεως του Ελληνισμού από το κέντρο στην περιφέρεια κλπ.  Νομίζω ωστόσο ότι θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη σημασία στην Μεταγλωσσία ή όπως αλλιώς θέλετε να ονομάσετε την επιβολή νέας κρατικής γλώσσας. Ειδικότερα μάλιστα ως προς το σκέλος της αποκοπής από τη διαχρονική Ελληνική γραμματεία και τα διδάγματά της, αφού αυτή έγινε πρακτικώς απροσπέλαστη για τη συντριπτική πλειοψηφία όσων ακολουθούν το κρατικό σχολικό πρόγραμμα. Από το ύψος των 4 χιλιετιών της ιστορίας της Ελληνικής γλώσσας, μια πολιτική αλλαγή σε μια ελληνική πολιτεία είναι υποσημείωση. Η γλωσσική αλλαγή είναι που ορίζει τη συνέχεια ή μη. 

Στη συζήτηση του νομοσχεδίου o Γ. Ράλλης φέρεται να είπε: «Πράγματι και η δημοτική και η καθαρεύουσα, είναι γνήσια τέκνα της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης, με μία διαφορά: Ότι η καθαρεύουσα ως πρωτότοκος απεβίωσε και υπογράφομεν σήμερον την πράξιν του ενταφιασμού της», κάτι για το οποίο οι αντίπαλοι του τού προσήψαν το παρώνυμο «ο νεκροθάφτης». Όμως η Αλεξανδρινή ούτε πέθανε ούτε τελείως εξαφανίστηκε και συνεχίζει να επιβιώνει και να παράγει κείμενα σε θύλακες, οπότε  ίσως πιο δίκαιο θα ήταν να θυμόμαστε τον 309/30.04.1976  ως ληξιαρχική πράξη γεννήσεως και γενέθλια ημέρα της ΚΝΕ (κρατική νέα Ελληνική). Στο γερμανόφωνο κόσμο η ημερομηνία αυτή ονομάζεται και Walpurgisnacht, Ουαλπυργεία, Βαλπυργεία ή Βαλπουργιανή νύκτα. Στον Ελληνόφωνο κόσμο βεβαίως η 30η Απριλίου εφέτος είναι Μεγάλη Παρασκευή. Και προσδοκούμε την Ανάσταση. 

 

Καλό Πάσχα!