Γράφει ο Κοσμάς Θεοδωρίδης
Από το γύρισμα της χιλιετίας που άρχισε να με απασχολεί η ιστορία της γραφής, έχω δημοσιεύσει διάφορα άρθρα στην κατεύθυνση μιας Αιγαιακής θεωρίας για την καταγωγή του αλφαβήτου. Μια από τις βασικές γραμμές αποδείξεως που έχω χρησιμοποιήσει είναι βέβαια η λεγόμενη υπογραφή του Παλαμήδους, η σαφής γεωμετρική διάταξη των φωνηέντων και των συμφώνων στο πρωτοαλφάβητο. Το πρωτοαλφάβητο λοιπόν που ταυτίζεται με το Δωρικό ή Παλαμήδειο αλφάβητο καθώς σύμφωνα με το Σουίδα, αυτός το εφηύρε, αποτελούνταν από 23 στοιχεία. Αυτό επιβεβαιώνεται από διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα, αλλά και τα κατιόντα συστήματα γραφής, όπως τα επιχώρια ελληνικά, το φοινικικό και βεβαίως το εβραϊκό. Όπως βλέπετε και στην εικόνα, τα 23 αυτά στοιχεία δεν είναι τυχαία κατανεμημένα, αλλά περιλαμβάνουν 9 διακριτές ζώνες: 5 φωνήεντα και τέσσερις ομάδες συμφώνων, από 3, 4, 5 και 6 στοιχεία.
Εικόνα 1. Το Δωρικό ή Παλαμήδειο αλφάβητο περιείχε 23 στοιχεία, όπου τα 5 φωνήεντα των Γραμμικών γραφών χωρίζονται από ομάδες 3, 4, 5 και 6 συμφώνων.
Αυτή η εννεάδα λοιπόν μόνο τυχαία δε φαίνεται να είναι, ένα γεγονός που θυμάμαι συχνά κοντά στις αλλαγές του έτους. Και γιατί τότε; Είναι απλό, εορτάζουμε τις αλλαγές του έτους κοντά σε σημαντικές τροπές του ηλίου. Στο δικό μας ημερολόγιο είναι βεβαίως το χειμερινό ηλιοστάσιο, σε άλλα είναι η εαρινή ισημερία κοκ. Σε κάθε περίπτωση οι τροπές του ηλίου αποτελούν βασικά στοιχεία του ημερολογίου και σήμερα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε με ασφάλεια ότι αυτό συνέβαινε ήδη από τη νεολιθική περίοδο, όπου τα διάφορα μεγαλιθικά μνημεία ενσωματώνουν σχετικές πληροφορίες. Το ιδιαιτέρως ενδιαφέρον είναι ότι το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και με το πρωτοαλφάβητο και μπορείτε να το διαπιστώσετε με τα ίδια σας τα μάτια. Τι αποτέλεσμα λαμβάνετε αν πολλαπλασιάσετε τις τιμές των τεσσάρων ζωνών συμφώνων 3x4x5x6; Φυσικά 360, τον αριθμό του κύκλου ή της τελειότητος όπως μου επεσήμανε ο φίλος Μ. Τσικριτσής σε σχετική μας συνομιλία για προηγούμενο άρθρο μου.
Όμως ο κύκλος του ηλίου δεν είναι 360 ημέρες. Χρειαζόμαστε άλλες 5 μονάδες για να φτάσουμε σε μια ικανοποιητική προσέγγιση της διάρκειας του ηλιακού έτους στις 365. Και αυτή την πεντάδα επέλεξε ο εφευρέτης (ή οι εφευρέτες) του αλφαβήτου να τη σημειώσει με τα πέντε φωνήεντα του συστήματος των Γραμμικών γραφών του Αιγαίου βεβαίως Α, Ε, Ι, Ο, U. Αυτό το πενταγράμματο όπως έχω γράψει πολλές φορές μοιάζει να έχει τη δικιά του σημασία, αλλά σε κάθε περίπτωση συμπληρώνει το σωστό αριθμό: 365. Σας φαίνεται περίεργο; Κι όμως δεν είναι καθόλου, αφού γνωρίζουμε για αρχαία ημερολόγια που αποτελούνταν από 360 «κανονικές» ημέρες των 30 ημερών συν πέντε «επαγόμενες» με ειδική σημασία που αντιπροσώπευαν πέντε βασικούς πλανήτες – θεούς. Μάλιστα έως σήμερα το κοπτικό ( ή Αλεξανδρινό) και το αιθιοπικό ημερολόγιο, απόγονοι του αρχαίου αιγυπτιακού ακολουθούν την ίδια λογική.
Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι το πρωτοαλφάβητο δε δημιουργήθηκε τυχαία, αλλά ενσωμάτωσε πολύ σημαντική αρχαία γνώση και κοσμολογία, όπως συχνά συμβαίνει στα σημαντικά μνημεία. Κι επειδή μόλις περάσαμε την πρωτοχρονιά του σινικού σεληνιακού έτους, ένα από τα σεληνιακά ή καλύτερα ηλιοσεληνιακά έτη που είναι ακόμα σε χρήση είναι ίσως χρήσιμη και μια άλλη παρατήρηση. Ο υπολογισμός του σεληνιακού / ηλιοσεληνιακού έτους είναι διαφορετικός, καθώς περιλαμβάνει 12 μήνες των 29,5 περίπου ημερών με συνολικό μήκος λίγο πάνω από τις 354 ημέρες. Εάν προσθέσουμε στο 360 τον αριθμό των φωνηέντων παίρνουμε μια καλή προσέγγιση του μήκους του ηλιακού έτους. Αν τον αφαιρέσουμε, φτάνουμε κοντά στον αριθμό ημερών του σεληνιακού έτους, άλλωστε ο μέσος όρος των δυο χρονικών διαστημάτων είναι πολύ κοντά στο 360. Ίσως λοιπόν εκείνος ο θρυλικός εφευρέτης να μην προσπαθούσε μόνο να φτιάξει ένα σύστημα γραφής που να αποτυπώνει καλά τις γλώσσες και του Αιγαίου και του Λεβάντη, της Ευρώπης και της Ασίας, αλλά να συμβιβάσει και τους κύκλους από πιο αγαπημένα τους σύμβολα έως αυτής της ημέρας, τον ήλιο και τη σελήνη σε ένα και μοναδικό οργάνωμα. Αν ήταν ο Παλαμήδης, ταιριάζει καλά με τον μύθο του.
Καλή χρονιά και ηλιακή και σεληνιακή!
